Is spiritualiteit zweverig?

door René Waterreus

Samen met Sander ben ik Co-Founder van de School voor Eenzijn. Een lange periode van eenzaamheid bracht mij tot over de grens van het betamelijke. En daar, op de bodem, vond ik de weg naar buiten. Die inzichten wil ik niet voor mezelf houden!

Is spiritualiteit zweverig?

In deze blog zal ik mijn woorden op een weegschaaltje moeten leggen. Ik wil namelijk een grote taak op me nemen. Ik neem je mee in mijn worsteling met het woord spiritualiteit en hoe ik erachter kwam wat het verschil met zweverigheid is.

Laat ik beginnen met een snelle conclusie voor de lezer met haast: wat spiritualiteit voor veel mensen zweverig maakt, is het feit dat het zich lastig laat vatten in woorden. De woorden die wél gekozen worden, maken het er over het algemeen niet helderder op. Maar in feite is het een omdraaiing van oorzaak en gevolg. Dat een ervaring zich niet eensluidend laat formuleren, máákt het vaak juist spiritueel.

Het probleem van deze hypothese is dat die haastige lezer ook met deze woorden waarschijnlijk niets kan. Het maakt het begrip er niet groter mee. Ik was zelf ook lang een kennisverslinder. Teksten las ik diagonaal, scannend naar feitelijke informatie die nog niet in mijn database zat. Woorden waren mijn vrienden. En mijn vrienden schiepen mijn waarheid. Ze vormden de structuur waarin ik mijn intellect kon vatten. Totdat ik tegen de grenzen van de ratio aanliep.

Universele waarheid

Ik wil hier betogen dat onze vocabulaire slechts een vehikel is voor onze ervaring. Vanuit de School voor Eenzijn, hanteren we de visie dat de manier waarop we tegen de wereld aankijken gelaagd is. En daarmee is het een gefilterde blik. Toch ligt het Ervaren dichterbij de waarheid dan de beschrijving van diezelfde ervaring.

In het delen van verhalen merken we vaak dat vertellers aanvankelijk vinden dat hun ervaring uniek is. Maar meestal ontstaat langzaam het besef dat we allemaal hetzelfde verhaal vertellen – de kern van wat we Eenzijn noemen. De woorden die we kiezen maken onze ervaringen dus uniek, de waarheid erachter is vaak universeel.

Achter de ervaring en de woorden ligt die grotere waarheid verscholen – al is ook dat een woord dat meer vragen dan duidelijkheid oproept. Het is de staat van zijn die we allemaal delen, simpelweg omdat we allemaal mensen zijn.

Er zijn duizenden woorden te bedenken voor die universele staat van zijn; sommigen noemen het God of Liefde, anderen spreken eenvoudigweg van Zijn. In feite bedoelen ze wat mij betreft allemaal hetzelfde.

De rol van religie

Het gaat me er niet om jou als lezer ervan te overtuigen dat er zoiets als een universele waarheid is. Dat is aan jou om te ervaren. Wat ik wel belangrijk vind is om te benadrukken dat de formulering hiervan altijd een effect heeft op de beleving.

Vroeger was het simpel: de kerk schreef voor wat Waar was en wat niet. In het ‘ergste’ geval was je een humanist. Dan was Erasmus de plaatsvervanger van God. Pas toen de secularisatie zijn intrede deed, begon de begripsverwarring. Toen Bernadette Soubirous in Lourdes haar visioenen beschreef, ontstond wellicht een theologische discussie. Maar niemand twijfelde aan de oprechtheid van haar ervaring.

Dat gebeurde wel met de opkomst van de New Age-beweging. Vanuit het christelijke standpunt waren ze niet meer verbonden met wat zij God noemen. Wellicht is daar de term zweverigheid wel ontstaan; de armzalige zieltjes hadden het aardse losgelaten maar hadden geen connectie met het hogere. Ze waren gedoemd te zweven tussen hemel en aarde.

Ik wil, geloof ik, voorzichtig zeggen dat religie een rol heeft in de misconcepties rondom het woord spiritualiteit. Zelf ben ik opgegroeid in een mild-christelijke omgeving. De heersende opvatting daar was dat je je kop niet boven het maaiveld uitstak. En dat had zijn weerslag op mijn kijk op zaken die binnen dat referentiekader vielen.

Venndiagram

Uiteindelijk vormt, wat mij betreft, taal zowel de onderscheidende als verbindende schakel. Ik denk dat het feit dat bidden en mediteren verschillende woorden zijn, de oorzaak vormt van het onbegrip over de overlappende bedoelingen van beide zaken.

Zie het als een Venndiagram. Alle woordverzamelingen rondom het ervaren van universele waarheden, kennen hun eigen termen en concepten. Maar daar waar het gaat over doelen, intenties en zingeving, vinden ze elkaar in een groot overlappend gebied.

En daar lag voor mij de deur naar het verlaten van de bekrompenheid. Want met het toelaten van nieuwe woorden – omdat ik inzag dat een ander woord de achterliggende betekenis niet veranderde – ontstond ruimte om nieuwe ervaringen op te doen.

Zoals met alles, levert een nieuw perspectief nieuwe inzichten op. Zo ontstaat dus een rijkere kijk op de universele waarheid en wordt die makkelijker te ervaren. En hoe vaker je dat ervaart, hoe minder het van belang is welke woorden je er aan geeft.

Voorbij de taal

Uiteindelijk is het ervaren van nieuwe inzichten rond wat ons als mensen bindt dus wat je spiritualiteit kunt noemen. In de loop der tijd is dat steeds verder los komen te staan van de religieuze instituten die daar het monopolie op leken te hebben.

De taal die zich rondom die ervaringen heeft ontwikkeld is echter sneller gegaan dan het loslaten van oude begrippen. Daarom voelen veel mensen waarschijnlijk wrevel bij alles wat spiritueel wordt genoemd en wordt het afgedaan als zweverig. Het vraagt om vertaling en hertaling.

In het zoeken naar een gezamenlijke taal voor spirituele ervaringen, is de uiteindelijk gekozen lingua franca echter een soort geheimtaal geworden voor hen die zich op basis van (de connotatie van) het woord geen spiritualiteit toestaan.

De ironie van dit verhaal is dat je voor spirituele ervaringen zelf meestal helemaal geen woorden nodig hebt. Dus ook het woord spiritueel zelf niet. Voor het delen van die ervaringen, waarin immers ook verbondenheid ligt, is taal echter toch handig.

Dus doe deze woorden gerust af als zweverig. Maar kijk ook eens voorbij de taal. Sta jezelf toe te achterhalen welke woorden uit jouw wereldbeeld overeenkomen met de boodschap in de mijne.

Nieuwsgierig geworden naar de School voor Eenzijn? Volg dan nu onze digitale cursus Unlock, Open up! (eerste module is gratis)

Meer info

Een bericht schrijven