Tribes

door René Waterreus

Samen met Sander ben ik Co-Founder van de School voor Eenzijn. Een lange periode van eenzaamheid bracht mij tot over de grens van het betamelijke. En daar, op de bodem, vond ik de weg naar buiten. Die inzichten wil ik niet voor mezelf houden!

Tribes

In het ervaren van eenzaamheid zit het tegendeel al besloten: als je weet wat donker is, dan moet je ook bekend zijn met wat licht is. En weten wat iets is, komt over het algemeen voort uit ervaring. Dus het kunnen voelen van eenzaamheid is inherent aan de wetenschap dat je in staat bent je verbonden te voelen.

Maar dat is maar ten dele een troostende gedachte. Misschien is het juist extra schrijnend als je midden in een existentiële crisis zit. Een dorstige in de woestijn heeft helemaal niets aan de kennis dat water bestaat; hij wil het hébben.

De dubbele ironie van dit dualisme is dat het verlangen naar het tegendeel van wat je doormaakt er alleen maar groter van wordt. En dat terwijl de mogelijkheid om die behoefte te bevredigen alleen maar kleiner lijkt te worden.

In zo’n situatie kan je bijna niet anders dan er doemgedachten op nahouden over de consequenties van het uitblijven van een uitweg uit de ellende. Overigens is het net zo ironisch dat die nachtmerries over het algemeen ophouden op het moment dat je stopt je er zorgen over te maken. Maar zie dat op dat moment maar eens voor ogen te houden.

Schrikbeelden

In mijn eenzaamste periodes stonden vele schrikbeelden me dagelijks helder voor de geest. Soms heel groots: ik zou op mijn achtenzestigste vast in een ziekenhuis belanden en niemand zou me bezoeken. Niemand die me schone kleren zou brengen. Of maar een kaartje zou sturen. Of die überhaupt zou weten dat ik daar lag.

Maar vaak hadden de kleine momentjes zelfs een grotere impact. Me afzonderen was zo gewoon geworden dat het delen van gevoelens iets was dat ik met niemand meer deed. Dus ook niet op de momenten dat ik wel iets leuks ervaarde. Dat deed ik dan uiteindelijk maar letterlijk en figuurlijk met mezelf. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat continu in gesprek zijn met jezelf een wezenlijk kenmerk van existentiële eenzaamheid is.

Het ontbrak me niet aan een sociale omgeving maar blijkbaar was ik niet in staat om me met die omgeving te verbinden. En daar ligt nu juist de sleutel. Als je de juiste mensen om je heen verzamelt én de verbinding met jezelf herstelt, dan hebben de doemscenario’s ineens geen betekenis meer.

Karavaan

In het wetenschappelijke discours komt men in de loop der tijd ook wel tot die conclusie. Emeritus hoogleraar sociologie Jenny Gierveld heeft jarenlang onderzoek gedaan naar wat eenzaamheid is en hoe je dat meet. De ‘De Jong Gierveld Eenzaamheidsschaal’ wordt tot op de dag van vandaag gebruikt om betrekkelijk objectief te meten of iemand zich eenzaam voelt.

Maar daarmee ben je er natuurlijk niet. Gelukkig bleek, toen ik ooit eens met haar in gesprek raakte, dat ze wel degelijk een idee had van de menselijke maat. Uit de vele gesprekken die ze over eenzaamheid had gevoerd én uit haar eigen ervaring, was ze tegen het einde van haar academische carrière tot de conclusie gekomen dat de mens tot taak heeft gedurende het leven een karavaan aan zich te binden.

Die gedachte snap ik wel. Maar het beeld spreekt me niet aan. Het ziet er voor mij uit als een rij schepen op een oceaan of een eindeloze file van mensen op kamelen die door een dor landschap trekken. Dat lineaire plaatje geeft me geen gevoel van betrokkenheid en verbinding. Eerder van een soort klinische afspraak om elkaar bij te staan als dat echt nodig is. Maar dan wel met het eigen belang voorop.

Blue Zones

Ik denk veel meer in ronde beelden – zoals ook wel blijkt uit eerdere blogs die ik schreef. Ik praat liever over mensen om me heen in plaats van geliefden te hebben die achter je staan. Er schuilt voor mij gelijkwaardigheid in. Het maakt connectie met alle inzittenden van de cirkel mogelijk en heeft daarmee iets tribaals.

Dat is een term die niet onbewust bij me opkomt. Hij werd me aangereikt door Samuele Pitzalis. Hij is niet alleen Founding Member van de School voor Eenzijn maar ook een kenner van de Blue Zone-filosofie. En nu juist daarin zit een variatie op de karavaan-gedachte die het essentiële verschil maakt tussen een rij en een kring.

Blue Zones zijn de negen regio’s in de wereld waar mensen niet alleen aanzienlijk ouder worden dan waar dan ook, maar waar ze bovendien gezonder oud worden dan elders. Vergelijkend onderzoek naar die gebieden levert een aantal universele waarheden op voor hoe ze dat doen. Een deel van die leefregels heeft te maken met wat ze qua voedingsstoffen wel of niet tot zich nemen. Het andere deel van die gouden standaard gaat echter over hoe ze zich sociaal tot elkaar verhouden.

Samuele vertaalt dat naar een gulden regel die je in je leven zou moeten toepassen: ‘Find your tribe!’. Als je dat volgens hem tot één van je hoofddoelen maakt, dan schep je voor jezelf de voorwaarden voor een verbonden leven. Hoe aansprekend is dat!

Tribe

Wat mij betreft houd ik dat woord ‘tribe’ onvertaald. In het Nederlands kom je waarschijnlijk uit op het woord ‘stam’. Maar dat klinkt voor mij te beperkt. Een stam is een statisch gegeven. Het komt voort uit een gedeeld en onveranderbaar verleden. Je hebt geen invloed op wie je voor gingen in jouw stam. En maar in beperkte mate op wie er na jou komt.

In tribe zit dat ronde waar ik zoveel schoonheid in vind zitten. Ik zie bijna letterlijk de kring van hutten, een kampvuur in het midden. En eromheen gelijkgestemden die verhalen met elkaar delen. Échte verhalen, waar jongeren van leren en waardoor ouderen geïnspireerd raken, zodat beide nieuwe verhalen kunnen blijven maken.

De werkelijke schoonheid van dat beeld zit in de samenstelling van dat gezelschap. Die is variabel. Voor mij bestaat mijn tribe uit natuurlijk voor een deel uit familie. Zij zijn degenen die mij mijn plek in de kring hebben bezorgd en hebben me van alles voorzien wat ik nodig had. Sommigen blijven mijn leven lang in mijn kringetje, anderen kiezen er voor om hun eigen tribe op te zoeken. En dat is prima.

Maar een tribe houdt niet op bij familie. Ik voeg er continu mensen aan toe; mensen die me inspireren, mensen bij wie ik me op mijn gemak voel, mensen die ik zelf iets te bieden heb. Het is een niet aflatende stroom aan individuen die telkens met mij een zich uitbreidende cirkel vormen, die op zichzelf bijna een volledig nieuwe en eigen entiteit is.

Uitnodiging

De enorme vrijheid van het behoren tot een tribe ligt verscholen in het feit dat het geen vaststaand concept is. Op het moment dat ik me even niet meer verbonden voel met de wereld om me heen, is dat dus een signaal. Om de banden met mijn tribemembers aan te halen door het delen van nieuwe verhalen. Of om nieuwe mensen toe te voegen aan mijn tribe die behoeften vervullen die ik op dat moment heb.

En dat is een continu proces. Het is dus ook niet gek dat voor mij ten tijde van mijn diepste existentiële crisis – en nu binnen de School voor Eenzijn –  de vraag ‘Wie ben ik?’ centraal stond. Pas als ik weet wie ik ben en wat ik nodig heb, weet ik wie er bij mijn tribe horen.

Als je dat doorhebt, dan ontstaat er vanzelf een soort wederkerigheid; wie ik ben bepaalt wie mijn tribe is. En tegelijkertijd wordt mijn Ik gevormd door de mensen waaruit mijn tribe bestaat. In die gelukzalige toestand bestaat alleen Wij – of nog beter: zijn we één.

Zie deze blog dan ook als een uitnodiging. Mijn tribe is nooit af of vol. Voel je je gelijkgestemd met wat ik betoog of ben je om een andere reden aangetrokken tot mijn kringetje: je bent meer dan welkom om je aan te sluiten. We zullen je de warmste plek bij het vuur geven!

Leave a Reply